१० कार्तिक २०७८, बुधबार

मै हु भन्ने सहकारी नेताका संस्थाको अवस्था खोजी हुनु पर्छ

१३ बैशाख २०७१, शनिबार
मै हु भन्ने सहकारी नेताका संस्थाको अवस्था खोजी हुनु पर्छ

बिन्देश्वर श्रेष्ठ, प्रबन्ध सञ्चालक, संकटा बचत तथा ऋण सहकारी संस्था लिमिटेड

सहकारीमा समस्या आउनुको मुख्य कारण के हो ?
सहकारीमा समस्या आउनुको मुख्य कारण भने म आफु पनि सहकारी छु भन्ने लाईन बिर्सेर हो । सहकारी भन्ने बित्तिकै एकल नेतृत्व हैन समुह हुनु पर्छ ।  अहिले माथिल्लो निकाय देखि तल्लो निकाय सम्म एकल नेतृत्वको  चलिरहेको छ । यो पनि एउटा विकृति हो । अभिभावकहरु नै बिग्रे पछि प्रारम्भिक सहकारी संस्थाहरुको त के कुरा ? सहकारीमा नेतृत्व गर्ने नेताहरु नसचिएको कारणले पनि अहिले समस्या आएको हो ।

समस्या त आयो यसलाई कसरी निराकरण गर्न सकिन्छ ।तपाईहरु स्वनियमनमा चल्ने भन्नुहुन्छ ,राज्यले नियन्त्रण गर्ने कुरा पनि गर्छ नि ?
शब्दमा मिठो छ यो स्वनियमन भन्ने । तर सञ्चालनमा साह्रै समस्या आएको छ । स्वनियमनको अर्थ केहो भन्ने कुरा यो सहकारीमा लागेकाहरु आफुलाई पायक पर्ने नीति मात्र ल्याने रुपमा यसलाई व्याख्या गरे । सहकारीमा सदस्यहरुलाई फाइदा हुने र हितको लागि गर्नु पर्ने जुन काम छ त्यो काम गर्ने लाई स्वनियमन हुनु पर्नेमा यहाँ उल्टो काम भै रहेको छ । जो ठुला ठुला कुरा गरेर हिड्छ, सहकारीका मिठा मिठा भाषण गरेर हिड्नेले उहाँहरुको आफ्नो सहकारी कस्तो छ । त्यो खोजेर हिडौँ पहिला । सहकारीमा मै हु भने हिड्ने अहिले सहकारी अभियानका नेताहरु छन  उनिहरुका सहकारीको अबस्था कस्तो त्यो खोजि हुनै पर्छ । त्यस पछि अन्य प्रारम्भिक संस्थाहरुलाई यो ठिक त्यो बेठिक भन्न  सक्नु पर्नेमा यस्तो हुन सकेन । सहकारी अभियानमा लागेका अगुवाहरुको सहकारी राम्रो हुनु पर्यो अनि पो अभियानलाई गति दिन बल पुग्छ । त्यस्तै अहिले यहाँ सैद्धान्तिक ज्ञान भएका तर संस्था सञ्चालनमा कुनै अनुभव नभएकाहरुको जगजगी छ । सहकारी सञ्चालनमा राम्रो संग ज्ञान भएकाले मात्र नीत निमार्णमा दरिलोसंग लबिङ गर्न सक्छ । अभियान कम्जोर भयो र हामीले आफ्नो बाटोमा राम्रोसंग हिड्न सकेनौ भने त राज्यले केही न केही त पोलिसी बनाई हाल्छ नी ।bindasor

सहकारीमा समस्या आउनुको कारण उत्पादन मूलक क्षेत्रमा न लागेर पनि हो भन्छन नी ?
अस्ति भर्खरै सम्पन्न महासम्मेलनमा पनि आइसिएका अध्यक्षले भन्नुभयो सहकारीले उत्पादन क्षेत्रमा प्रथामिकता दिनु पर्र्छ । धेरै पैसा भएका सहकारीले उत्पादन क्षेत्रमा कसरी लगानी गर्ने राज्यले नियम बनाएको छैन । हाम्रा देशमा भएका नेता मन्त्री राष्ट्र बैंकका अधिकृतहरुले पनि सहकारीले लगानी गर्दा अब उत्पादन क्षेत्रमा लाग्नु पर्छ  भन्छन्। भन्नलाई सजिलो छ । यहाँ गुरु हुन सजिलो चेला हुन गाह्रो । उहाँहरुले एउटा सहकारी चलाएर यसरी उत्पादन क्षेत्रमा लाग्नु पर्छ  भनेर देखाउने हिम्मत गर्न सक्नु हुन्छ ? म उहाँहरुलाई चुनौति दिन्छु । हामी उत्पादन क्षेत्रमा जानु पर्छ भनेर खोजी गरि रहेका छौ । तर कुनै क्षेत्र फेला पर्न सको को छैन । सरकारले हामीलाई एउटा मात्र उत्पादनमा लाग्ने ठाउँ देखाइ दिओस्  हामी भोली देखिनै त्यो क्षेत्रमा लगानी गर्न तयार छौँ । यो अशंभव कुरा बोलेर सहकारीलाई भ्रमित गराउने काम भै रहेको छ ।
तपाईहरुलाई उत्पादनमा जान कस्तो पोलिसि चाहिएको हो ?
उत्पादन हामीले कस्तो किसिमको गर्ने ? अहिले सबैले जाने बुझेको कृषिको उत्पादन हो । कृषि र दुध बाहेक अरुलाई उत्पादन नै भन्दैनन् । कुन क्षेत्रलाई उत्पादन भन्ने ? यहाँ अहिले काठमाडौमा  मसला उत्पादन भै रहेको छ । जुन घरघरमा प्रयोग हुन्छ । यो पनि उत्पादन हो । यसलाई उत्पादनमा गनिएको छैन । एउटा सानो उद्योग चलाउ छु भन्ने संस्थाले अनुमति लिन जुन कठिनाई छ भने । अरु उत्पादन के गर्ने ? कहाँ गर्ने ?  सहरका सहकारी पशुपालनको अनि कृषिको उत्पादन सम्भव कहाँ हुन्छ ? यहाँ जग्गा जमिनको कमी छ । १ सय गाई पाल्छु भन्दा ठाँउ जुटाउने अबस्था छैन । सहरमा रहेका सहकारीले करोडौ रुपैयाँ लगानी गरेर याँहाको बजार धान्छु भन्ने अबस्था पनि छैन । तर राज्यले गाँउका सहकारीसंग समन्वय गर्ने नीति बनाइदिओस र वतावरण बनाए काम गर्न सकिन्छ ।
तर यो गर्नलाई सहकारीहरुलाई अन्तर सहकारी कारोबार गर्न सरकारले रोक लगाएको छ । अनि कसरी गर्ने उत्पादनको काम । उतपादनमा जाने वित्तिय सहकारीलाई नयाँ नीति बनाएर अन्तरसहकारी कारोबार गर्न खुल्ला गर्ने हो भने उत्पादन मुलक क्षेत्रमा जान सकिन्छ । न्यूरोडमा करोडौ पैसा भएको सहकारीलाई उत्पादनमा जा भनेर के गर्ने ? उत्पादन क्षेत्रमा जा भन्दैमा पिपल बोटमा गएर धान रोप्ने र गाई पाल्ने कुरा भएन ।

सञ्चालकहरु नै कार्यकारी भएर सहकारी बिगारे भन्ने आरोप पनि छ नी ?

सञ्चालक र कार्यकारी प्रमुख एकै हुनु हुदैन भन्ने  कुरा  नाङ्लो ठटाएर हात्ती तर्साउने खेल मात्र हो । एउटाको उदाहरण लिएर सबैलाई गन्ने भन्दा पनि कार्यकारी र सञ्चालकहरु एकै भएको सहकारीले गरेका काम खोजौ न ति ठूला भनेका बैंक भन्दा सहकारीले दिएका सेवा उत्कृष्ठ छन् । समुदायमा आधारित रहेर स्थानिय स्तरमा सञ्चालन भएका सहकारीले जुन सेवा दिएका छन् । यसलाई कसरी सहयोग गर्ने र बचाउन भन्दा पनि यिनीहरुलाई कसरी बिस्थापित गर्ने भन्ने नियत खराब हो । जुन सहकारी समुदायमा आधारित रहेर बसेका छन् तिनमा कार्यकारी र सञ्चालक एकै भएकाले कुनै फरक पारेको छ  भन्ने मलार्ई लाग्दैन । समुदायमा आधारित भएर सञ्चालन भएका सहकारीमा यो नियम लागु गर्ने भए आज सम्म सञ्चालनमा भएका ७५ प्रतिशत सहकारी बन्द हुन्छन् ।

 निर्णय व्यक्ती केन्द्रीत भयो । सदस्य त ताली पड्काउनेमा मात्र सिमित भए भन्छन नी ?
एक व्यक्तीको निर्णय भयो की ? समुहको भयो माइनोट हेर्नु पर्छ । यो  माइनोट के को लागि राखेको हो ,त्यसलाई नबुझी कन गरेको हल्ला हो ।  भोली केही भयो भने सञ्चालक पनि बिग्रन्छ । बदमासी भयो भने सञ्चालक नै जेल जान्छ । उसको घर जग्गा सम्पती जान्छ उनिहरुलाई पनि डर छ। एकल निर्णय होइन । जो संस्थामा कार्यकारी छ उसले सबैको अध्ययन गरि निर्णयका लागि पेस गरेको हुन्छ । अरु सञ्चालक आ आफ्नो ब्यापार व्यवसायमा व्यस्त हुन्छन । उनिहरुले अध्ययन गर्न भ्याउदैनन् । कार्यकारीले ल्याएको प्रस्ताव पास हुनुको कारण यो हो । एउटा व्यापारिले दिन भर आफ्नो व्यापार व्यवसायमा ब्यस्त हुन्छ । भोली सहकारीको बैठक छ भनेर एजेन्डा बनाउन त सक्दैन नी । जति सुकै अध्ययन गरेर ल्याएको छ भने नराम्रो कुरा त पास हुदैन ।

अभिलेख

लोकप्रिय